روز چهارشنبه، 1 نوامبر، دانشگاه معدن سن پترزبورگ یک تاریخ مهم - 250 سال از تأسیس خود را جشن می گیرد. علیرغم چنین سنی، اولین دانشگاه فنی روسیه یک موسسه آموزش عالی مدرن است که بسیاری از فناوری های پیشرفته را معرفی کرده است. به لطف در دسترس بودن آنها، متخصصان آینده میدان نفتی یا اپراتورهای تجهیزات استخراج خودکار می توانند مهارت های عملی در تخصص خود را حتی در دوره های اولیه بدون ترک کلاس کسب کنند.
البته، حتی پیشرفته ترین دانش آموز هم نمی توانست یک ربع هزاره پیش چنین قالب های آموزشی را تصور کند. یا به عبارت دقیق تر، درجه دار. این نامی بود که در آن زمان به دانش آموزان ارشد داده می شد (دانشجویان جوان تر را کادت می نامیدند). با این وجود، بسیاری از رشتههایی که در زمان کاترین دوم در اینجا تدریس میشد، در برنامه کلاسهای مدرن حضور دارند. هیچ چیز تعجب آور نیست، زیرا وظایفی که امروزه دانشگاه سنت پترزبورگ حل می کند، عملاً همان چیزی است که در ابتدا بود. اینها اول از همه، آموزش پرسنل ذیصلاح برای صنایع منابع معدنی داخلی و ایجاد نوآوری هایی است که کارایی استفاده از منایع طبیعی، حمل و نقل و فرآوری مواد خام را افزایش می دهد.
سطح بالای استانداردهای آموزشی اجرا شده در برنامه های درسی دانشگاه نه تنها توسط جامعه دانشگاهی ملی بلکه توسط جامعه دانشگاهی بین المللی به رسمیت شناخته شده است. بر اساس گزارش QS بریتانیا، یکی از سه شرکت معتبر رتبه بندی دانشگاهی جهان، Gorny، "به دلیل اجرای موثر استراتژی توسعه، در بین سه دانشگاه برتر جهان در رشته مهندسی معدن قرار دارد. به صراحت بگوییم، این دستاورد شگفت انگیز است و برای هیچ مؤسسه آموزش عالی روسی دیگری دست نیافتنی است.
در آستانه سالگرد، "Forpost" از رئیس ولادیمیر لیتویننکو خواست تا سفری کوتاه به تاریخ داشته باشد، و همچنین به ما بگوید که چه عواملی به دانشگاه کمک می کند تا با اطمینان به آینده نگاه کند و روندهایی را تنظیم کند که توسط دیگران دنبال می شود.
- ولادیمیر استفانوویچ، 250 سال پیش، کاترین کبیر حکمی را برای تأسیس دانشگاه معدن، اولین مؤسسه آموزشی فنی عالی روسیه، امضا کرد. انگیزه این تصمیم چه بود؟
ولادیمیر لیتویننکو: لازم بود جامعه ای از رهبران و همچنین استادان کارخانه های معدن و تجارت برای "قدرت دانش و هنر فنی" تشکیل شود. امپراتور به خوبی درک می کرد که ارتقای رونق دولت، ایجاد احترام فراوان و الهام بخش همسایگان تنها در صورت افزایش کارایی استفاده از زیرزمین و فرآوری مواد خام است. بدون این هیچ توسعه ای وجود نخواهد داشت.
اولین دانشجویان ما دانشجویان ارشد دانشگاه مسکو و شاگردان آزمایشگاه شیمی برگ-کالژیوم بودند. آنها در سال 1776 فارغ التحصیل شدند و اولین مهندسان معدن روسی شدند. یعنی سه سال از 1773 تا 76 را به حق می توان زمان تولد آموزش عالی فنی در کشور ما دانست.
- جوانان 250 سال پیش در این کلاس ها چه موضوعاتی را مطالعه می کردند؟ و کدام یک هنوز در اینجا تدریس می شود؟
ولادیمیر لیتویننکو: خود این ساختمان کمی بعد، در سال 1811 توسط معمار بزرگ روسی آندری ورونیخین ساخته شد. اما در قرن هجدهم، معدنچیان تقریباً در همان مکان، در دو خانه ای که مخصوصاً برای آموزش مهندسان از کنت شرمتیف خریداری شده بودند، تحصیل کردند. در مورد رشته ها، دو قرن و نیم پیش، فیزیک، نقشه برداری، کانی شناسی و بسیاری از علوم دیگر در اینجا و همچنین اکنون مورد مطالعه قرار می گرفت. علاوه بر این، دروس شیمی با آزمایشات همراه بود و متالوژیست های آینده آموزش شستن و ذوب سنگ معدن را با دست خود آموختند. یعنی حتی در آن زمان مدیریت دانشگاه به خوبی اهمیت کلاس های آزمایشگاهی و عملی را برای شکل گیری دانشجویان به عنوان متخصصان جوان تمام عیار درک می کرد.
برنامه های درسی ثابت نبودند، دائماً در حال تغییر بودند. البته سرعت کنونی پیشرفت فناوری مستلزم پاسخگویی سریعتر جامعه دانشگاهی به برخی چالشها است، اما در گذشته نیز این امر ضروری بود. به عنوان مثال، در ابتدا برنامه ریزی شده بود که نمایندگان املاک ممتاز در اینجا تحصیل کنند و اکثراً آن جوانانی که از دانشگاه مسکو به ما منتقل شده بودند و قبلاً مجموعه خاصی از دانش را کسب کرده بودند. با این حال، بعداً شروع به ثبت نام افراد مختلط نیز کردیم. مثلاً فرزندان سنگ شکن ها یا استادان معدن و دیگر «آزادگان».
اما پس از آن مشکلی پیش آمد - همه آنها سطوح تحصیلات ابتدایی کاملاً متفاوتی داشتند. و بنابراین تعدادی از دروس مدرسه ، از جمله زبان روسی و حساب، باید به برنامه درسی اضافه می شد و به یک دوره جداگانه تبدیل می شد، و پس از آن یک مرد جوان حق دانشجو شدن داشت. این به این واقعیت منجر شد که دانشکده معدن از پذیرش نمایندگان دانشگاه مسکو دست کشید. به سادگی هیچ معنایی در آن وجود نداشت، زیرا دانشگاه شروع به آماده سازی متقاضیان خود کرد و سطح آستانه دانش آنها را برای ادامه تحصیل به سطح لازم رساند.
در اینجا، اتفاقا، میتوان با واقعیتهای مدرن تشابهاتی داشت. در سال های اخیر با مشکل مشابهی مواجه بوده ایم، زیرا نمراتی که بر اساس آن دانشجویان وارد موسسات آموزش عالی می شوند، معیار عینی نیست. این نمرات بهجای اینکه نشاندهنده پتانسیل واقعی آنها باشد، پیامد «مربیگری»، انباشتگی مداوم آنهاست. دانشجویان سال اول پتانسیل های کاملاً متفاوتی دارند، بنابراین در چارچوب طرح آزمایشی ارتقای نظام آموزش عالی، تصمیم گرفتیم که به همه دانشجویان فارغ از رشته تحصیلی، یک برنامه واحد در طول سه ترم اول آموزش دهیم.
یعنی به مدت یک سال و نیم دروس پایه را مطالعه می کنند که برای هر مهندس در هر کجا که در آینده کار کند ضروری است. مبانی دولت روسیه، زبان روسی، فرهنگ گفتار، ریاضیات عالی، فیزیک، مقدمه ای بر فناوری اطلاعات، هندسه توصیفی، مدل سازی ریاضی و کامپیوتری، اقتصاد صنعت و غیره. و سپس به سراغ موضوعات تخصصی می روند.
- دانشجویان دانشگاه معدن در اصل لباس فرم می پوشیدند؟
ولادیمیر لیتویننکو: بله، سبک آنها و همچنین رنگ بندی آنها هر از گاهی تغییر کرده است، اما یونیفرم از همان روز اول تأسیس دانشگاه ما معرفی شد. در میان چیزهای دیگر، این اجازه می دهد تا تفاوت های اجتماعی را پاک کنید و نماد برابری شانس برای همه است. مهم نیست که دیروز چه کسی بودید، اگر امروز سخت مطالعه کنید، چشم اندازهای درخشانی در آینده خواهید داشت. این مورد در اواخر قرن 18 بود و هنوز هم همینطور است.
- چه نقاط عطفی در توسعه دانشگاه در قرن نوزدهم و بیستم می توانید بیان کنید؟
ولادیمیر لیتویننکو: در سال 1817، Evgraf Mechnikov به عنوان رئیس دانشگاه معدن منصوب شد. وی تغییرات قابل توجهی را در برنامه آموزشی ارائه کرد. او موضوعاتی مانند نجوم، حقوق معدن، اقتصاد سیاسی را اضافه کرد. اما مهمتر از همه، او امتحانات عمومی را معرفی کرد که در طی آن دانش آموزان باید نه تنها دانش خود را در مورد معدن و علوم مرتبط، بلکه همچنین توانایی های شمشیربازی، موسیقی، رقص و آواز خود را نشان می دادند. بر این اساس، معلمان شروع به تأکید بیشتر بر آموزش جوانان در این زمینه کردند. این آزمایش به طور قابل توجهی موفقیت آمیز بود که منجر به افزایش بی سابقه تعداد دانشجویان به 400 نفر شد.
در زمان سلطنت الکساندر سوم، در بالاترین سطح اعلام شد که مجموعه منابع معدنی روسیه "مهمترین بخش توسعه اقتصادی کشور ما" است. از آنجایی که مؤسسه معدن تنها «دفتر طراحی» صنعت معدن در آن زمان بود، توسعه آن در اولویت قرار گرفت. برنامه های درسی در آن زمان شامل موضوعات بسیار تخصصی مانند جنگلداری، معماری با کاربرد در سازه های معدنی، دیرینه شناسی و جو شناسی بود. به عبارت دیگر، دانشگاه ما شروع به تولید مهندسانی کرد که در بخشهای مختلف اقتصاد، نه تنها در معدن، مورد تقاضا بودند.
در دهه بیست قرن گذشته در لنینگراد، بر اساس مؤسسه معدن یا با مشارکت دانشمندان و فارغ التحصیلان ما، مؤسسات تحقیقاتی متعددی سازماندهی شد: Mekhanobr، GIPKh، مؤسسه فلزات، مؤسسات آکادمیک کورناکوف، و همچنین « gipro" - Gipromez، Giprotsvetmet، Giproaluminii، Giprozoloto، Giproshakht، Giproruda. همه آنها مشکلات توسعه صنعت معدن و متالورژی داخلی را حل کردند و یک پایگاه علمی و فناوری برای شرکت های آینده ایجاد کردند. این امر به اتحاد جماهیر شوروی اجازه داد تا پیشرفتی در توسعه اقتصادی ایجاد کند و شکاف خود را با کشورهای صنعتی غربی که قبل از جنگ داخلی حضور داشتند، اما بعد از آن به سادگی تهدیدکننده شد، هموار کند.
در مورد دوره پس از جنگ، اتحاد جماهیر شوروی به عنوان یک کل دارای یک سیستم ایده آل آموزش عالی در آن زمان بود. دولت به جوانان انگیزه داد تا به صفوف روشنفکران فنی بپیوندند.مشاغلی مانند نظامی، دکتر، معلم، دانشمند، مهندس تا دهه 90 قرن گذشته نخبگان واقعی در کشور ما بودند. و قدرتهای پیشرو جهانی برنامههای درسی ما را کپی کردند، زیرا بدون اغراق بهترینهای روی کره زمین بودند.
- چرا در آن صورت شروع به کپی برداری از استانداردهای غربی کردیم؟
ولادیمیر لیتویننکو: ما می خواستیم در جامعه آموزشی بین المللی ادغام شویم، می خواستیم به رسمیت شناختن دیپلم روسیه در غرب دست یابیم. به ما این قول داده شد، به ما گفتند که اگر به فرآیند بولونیا بپیوندیم، مدارک تحصیلات عالی ما مانند مدارک اروپایی یا آمریکایی خواهد بود. اما این اتفاق نیافتاد.
اما مشکل اصلی حتی این نیست، بلکه این واقعیت است که آموزش عالی در کشورهای فراصنعتی امروزه در درجه اول برای انسان سازی جامعه طراحی شده است، نه تربیت مهندس. و یک توضیح کاملا منطقی برای این وجود دارد. به یاد داشته باشید، درست در زمانی که فرآیند بولونیا متولد شد، یعنی در دهه نود قرن گذشته، بسیاری از سایتهای تولیدی فعالانه از ایالات متحده آمریکا و اروپا به کشورهای دارای نیروی کار ارزان، به ویژه آسیا، نقل مکان کردند. یعنی غرب هنوز بر آنها تسلط داشت، اما نیاز به تربیت متخصصان خود با تحصیلات فنی عالی آشکارا کمتر می شد. علاوه بر این، ایالات متحده و اتحادیه اروپا در آن زمان بدون شک مراکز جذب بودند و می توانستند مشکل کمبود کارکنان را با هزینه مهاجران حل کنند، که به طور موازی مانع توسعه رقبای بالقوه - آن ایالت هایی شد که این افراد از آنجا آمده بودند.
روسیه نمی تواند خود را به وظیفه انسان سازی جامعه محدود کند. ما یک کشور مواد خام هستیم، زیر خاک ما کل جدول مندلیف را در خود جای داده است و به سادگی باید از این مزیت استفاده کنیم. اما این امر اولاً به حاکمیت فنآوری و ثانیاً به یک سیستم مستقر از آموزش مهندسین نیاز دارد که بتواند تداوم نسلها را در صنعت، در درجه اول در زمینه استخراج و فرآوری مواد خام تضمین کند.
برنامه های کارشناسی همانطور که می دانید برای چهار سال طراحی شده اند، اما این زمان برای تربیت مهندس کافی نیست. و البته زمانی که اسناد الحاق کشورمان به فرآیند بولونیا امضا شد، باید به این موضوع توجه می شد. ما نباید کورکورانه استانداردهای خارجی را کپی کنیم، بلکه باید آنها را با واقعیت های خود تطبیق دهیم.
به هر حال، در بسیاری از کشورهای غربی این کار انجام شده است. به عنوان مثال، در اتریش، تعداد مکان های دوره کارشناسی ارشد با مقطع کارشناسی یکسان است. و تقریباً همه دانش آموزان، به استثنای اندک، پس از اتمام سال چهارم، دو سال دیگر تحصیل می کنند. به عبارت دیگر، آنها بر اساس الگوهایی بسیار شبیه به استانداردهای شوروی آموزش می بینند.
- ولادیمیر پوتین اصلاحات سیستم آموزش عالی را در بهار آغاز کرد. دانشگاه معدن یکی از شرکت کنندگان پروژه آزمایشی برای بهبود آن شد و تاکنون نوآوری های زیادی را در برنامه های درسی خود وارد کرده است. بر کدام یک از آنها تاکید می کنید؟
ولادیمیر لیتویننکو: می خواهم بلافاصله بگویم که ما برای بازگشت به مدل آموزش عالی شوروی که در اصل غیرممکن است، تلاش نمی کنیم، زیرا مدت طولانی است که در یک وضعیت کاملاً متفاوت زندگی می کنیم. وظیفه ما یافتن نسبت بهینه بین دانش بنیادی و تخصصی و همچنین مهارت های عملی و شایستگی های اضافی است که فارغ التحصیلان مدرن باید از آن برخوردار باشند. به عبارت دیگر، ایجاد یک الگوی نمونه که نه تنها به جوانان اجازه می دهد تا دانش آکادمیک را ارائه دهند، بلکه از همان روزهای اول تحصیل، آنها را به سمت ایجاد شغل در صنعت سوق دهد و هجوم موج جدیدی از متخصصان واجد شرایط که نیاز مبرمی است.
ما از اعتمادی که رئیس جمهورمان با گنجاندن دانشگاه معدن سن پترزبورگ در بین شرکت کنندگان در پروژه آزمایشی به ما داشته است بسیار قدردانی می کنیم و مطمئن هستیم که با تبدیل شدن به نمونه ای برای سایر دانشگاه های ملی آن را توجیه خواهیم کرد. ایدهها و راهحلهای ما قبلاً تا حدی اجرا شدهاند و با قضاوت بر اساس بازخورد والدین، کارفرمایان و خود دانشآموزان، به وضوح نشان میدهند که ما در مسیر درستی هستیم.
من قبلاً در مورد "هسته آموزش عالی" یکپارچه برای همه صحبت کردم. در مورد شرایط تحصیل، به 5.5 یا 6 سال افزایش یافته است. این زمان برای جوانان کافی خواهد بود تا بر تمامی رشته های مورد نیاز در تخصص خود تسلط پیدا کنند و همچنین حداقل هشت مورد از 260 صلاحیت حرفه ای اضافی در IT، اقتصاد، مدیریت، بلاغت و غیره را دریافت کنند. حداکثر 200 ساعت برای تسلط بر این دروس انتخابی اجباری در نظر گرفته شده است. بازه زمانی کسب مهارت (کارآموزی) و تجربه صنعتی نیز به 10 ماه افزایش می یابد. تمام این تحولات درسی با هدف افزایش ارزش فارغ التحصیلان در بازار کار و کمک به آنها برای انطباق هرچه سریعتر با محل کار پس از فارغ التحصیلی از دانشگاه انجام می شود.
- چه چیزی به دانشگاه معدن اجازه می دهد که علیرغم قدمت خود، پرچمدار آموزش معدن روسیه و بین المللی باقی بماند؟ چه ایده های نوآورانه و فناوری های آموزشی در این امر به شما کمک می کند؟ شاید معرفی دوره های آنلاین؟
ولادیمیر لیتویننکو: آموزش از راه دور فقط می تواند یک ابزار کمکی باشد، برای مثال، زمانی که صحبت از برنامه های آموزشی کوتاه مدت مشترک با شرکای خارجی می شود. گاهی اوقات نشان دادن دیدگاه خود از یک مشکل خاص، گوش دادن به نقطه نظرات همکاران خود در خارج از کشور و در عین حال جلوگیری از هزینه های غیر ضروری برای پروازها و اقامت در هتل مفید است. اما یادگیری آنلاین ما را از چیز اصلی محروم می کند - این فرصت را به ما نمی دهد که بخشی از محیط علمی و آموزشی را احساس کنیم. و ارتباط چشمی و شخصی بین معلمان و دانش آموزان بخشی جدایی ناپذیر از آن است. به جوانان انگیزه و الهام می بخشد و هیچ فناوری دیجیتالی نمی تواند جایگزین آن شود.
اما البته ما از فرصت هایی که پیشرفت علمی و فناوری در اختیار ما قرار می دهد استفاده می کنیم. ما به طور فعال نرم افزار فرآیند آموزشی را که توسط متخصصان فعلی شرکت های تخصصی و همچنین شبیه سازها استفاده می شود، معرفی می کنیم. آنها به ما امکان میدهند موقعیتهای عادی و اضطراری را در شرکتها یا زمینهها شبیهسازی کنیم و به این واقعیت کمک میکنند که بچههایی که قبلاً در دورههای اولیه هستند، ایدهای از تخصص آینده خود داشته باشند. این همچنین به آنها در طول آموزش عملی بیشتر کمک می کند، زیرا آنها خیلی کمتر گم می شوند و خیلی سریعتر با محیط جدید خود سازگار می شوند. واضح است که واقعیت مجازی یا واقعیت افزوده نمی تواند آن را 100% بازتولید کند، اما مطمئناً به شما امکان می دهد مهارت های خاصی را کسب کنید.
انتخاب دقیق کادر آموزشی، سرمایهگذاری در نوسازی زیرساختها، ساخت ساختمانهای جدید دانشگاهی مدرن، خوابگاهها، سالنهای کنگره، سالنهای ورزشی به ما این امکان را داده است که محیطی ایجاد کنیم که در آن دانشجویان احساس راحتی کنند. و این بدون شک یکی از مولفه های موفقیت ماست. به همان اندازه، سنتهای تاریخی، تداوم نسلهایی که در رابطه با صنعت درباره آن صحبت کردم، مهم هستند. ما به یاد داریم که پیشینیان ما چه کسانی بودند، چند میدان کشف کردند، چه تعداد شرکت طراحی ساختند و چه تعداد اکتشاف علمی کردند.
یعنی از یک طرف کسی را داریم که باید به او نگاه کنیم و از طرف دیگر به خوبی می دانیم که در چه مسیری باید حرکت کنیم. ماموریت دانشگاه معدن سن پترزبورگ که ولادیمیر پوتین در ماه می امسال نام ملکه کاترین دوم را به آن برگرداند، کمک به شکوفایی کشورمان با مشارکت کل جامعه دانشگاهی روسیه است. با افزایش کارایی استخراج و فرآوری منابع طبیعی، آن را قدرتمند و خودکفا خواهیم کرد و همانطور که موسس ما خواست احترام همسایگان خود را برمی انگیزیم.
