ایران، دستورالعمل استفاده. قسمت سوم: پژوهش

در شرایط اقتصادی حال حاضر در ایران و همبستگی مردم ، چاره‌ای جز ایجاد ارتباط با صنعت و به تعبیری شعار «همه چیز برای نبرد، همه چیز برای پیروزی» نیست. یعنی هر تحقیق یا توسعه ای باید در خدمت توسعه فناوری کشور باشد. در ایران دقیقاً شرایط همینطور است.

دولت جمهوری اسلامی ایران هر شرکت بزرگ را ملزم می کند تا دو درصد از بودجه سالانه خود را به تحقیقات علمی اختصاص دهد. سپس این مبلغ از مالیات سالیانه شرکت کسر می شود. روسیه مکانیزم مشابه اما معیوبی دارد.

در ایران این پرداخت ها به وزارتخانه می رود و این دانشگاه ها هستند که در جذب آن سرمایه رقابت می کنند. با این حال، شرکت ها نیز میتوانند مستقیماً با دانشگاه ها قرارداد ببندند.

دیمیتری تانانیخین، رئیس دانشکده نفت و گاز دانشگاه معدن سنت پترزبورگ گفت:

تنها در گروه مهندسی شیمی و نفت و گاز دانشگاه شیراز، 53 کار تحقیقاتی طی ده سال گذشته با موفقیت انجام شده است که برخی از موضوعات مورد تقاضا "بهبود فناوری های نگهداری فشار مخازن" بوده است.در این پروژه ها شرکت ملی نفت ایران، شرکت ملی گاز ایران و وزارت نفت، به عنوان کارفرما بوده اند.

برای هر پروژه صنعتی، تیمی از محققان به سرپرستی یکی از اعضای بخش تخصصی تشکیل می شود. او تیم را از بین همکاران جوان تر، فارغ التحصیلان و دانشجویان سازماندهی می کند و همچنین در صورت لزوم، فرصت جذب متخصصان دیگر سازمان ها را دارد. چنین گروهی لزوماً شامل یک متخصص در کار با تجهیزات آزمایشگاهی میباشد.

اگر قرارداد انجام کار تحقیقاتی صنعتی توسط یکی از اساتید دانشگاه آغاز شود، دانشگاه 14٪ از بودجه را دریافت می کند و تیم تحقیقاتی - 81٪، که صرف سفر، خرید تجهیزات و حقوق می شود. اگر مبتکر دانشگاه باشد، دانشگاه 17 درصد و مجریان طرح 78 درصد دریافت می کند. اگر قراردادی برای آزمایش تحقیقات آزمایشگاهی منعقد شود - مبلغ آن به طور مساوی بین دانشگاه و مجریان تقسیم می شود.

چنین شرایطی برای مؤسسات آموزش عالی توسط دولت با نمایندگی نهادهای نظارتی مربوط تعیین می شود. این به دلیل این واقعیت است که در درجه اول تأکید بر توسعه مؤسسات آموزش عالی نیست بلکه بر پیشرفت فناوری دولت است. به طور متوسط در نتیجه ی اجرای نتایج فعالیت های علمی، سود شرکت ها تا 30 درصد افزایش می یابد.

دانشگاه شیراز دارای 24 مرکز و موسسه تحقیقاتی است. حوزه فعالیت آنها شامل پیاده سازی فناوری نانو در زمینه محیط زیست، انرژی، طراحی و تولید انواع حسگرها، کیهان شناسی، گرانش و تکامل ستارگان، مهندسی مکانیک و هوافضا، افزایش تولید نفت، تحقیقات زیست محیطی در صنعت نفت و گاز و بازیافت آب میباشد.

بودجه دولتی عمدتاً به سمت کمک های مالی جهت تحقیقات درون دانشگاهی هدایت می شود. آنها علاوه بر حقوق و دستمزد هستند و می توانند با صلاحدید مدیر به عنوان کمک هزینه خرج شوند. به عنوان مثال، برای پرداخت هزینه کار دانشجویان، مجریان شخص ثالث یا خرید تجهیزات مورد نیاز برای پروژه. اصلی ترین ارائه دهنده کمک هزینه در ایران، بنیاد ملی علوم ایران است.

پاول تسوتکوف، رئیس بخش انتشارات دانشگاه معدن سنت پترزبورگ، به Forpost گفت: "ارزیابی فعالیت انتشارات بر اساس سه پایگاه داده Scopus، Web of Science (WoS) و ISC است. در یک سال، یک استاد باید حداقل یک مقاله در Q1-Q2 در JCR (WoS) داشته باشد.

وی همچنین تصریح کرد که نمایه استنادی علوم اسلامی ISC آنالوگ RINC روسیه است، اما بر خلاف آن و همچنین Scopus و WoS، ISC یک پایگاه داده دولتی است. داده‌ها و رتبه‌بندی آن یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها در تخصیص بودجه علمی به دانشگاه‌های ایران است.

"در دانشگاه شیراز 102 رشته تحصیلی در مقطع تحصیلات تکمیلی وجود دارد. تعداد کل دانشجویان مقطع تحصیلات تکمیلی حدود 3500 نفر است. پذیرش در مقطع دکتری پس از اخذ مدرک کارشناسی ارشد امکان پذیر است. پذیرش بر اساس نتایج آزمون کتبی و مصاحبه انجام می شود. در عین حال پذیرش بدون کنکور نیز امکان پذیر است. برای این منظور متقاضی باید دارای سوابق تحصیلی استثنایی باشد. در اکثریت مطلق انتخاب موضوع پایان نامه به نیاز صنعت بستگی دارد. والنتین مورنوف دانشیار گروه توسعه و بهره برداری از میادین نفت و گاز دانشگاه معدن می‌گوید: «گروه‌های آموزشی در وب‌سایت‌های خود آن حوزه‌های تحقیقاتی را که بیشتر به آن‌ها علاقه‌مند هستند، قرار می‌دهند. متقاضی درخواستی را به شرکت ارسال می‌کند و معمولاً از حمایت مالی برخوردار می‌شود.

پس از تایید موضوع پایان نامه، دانشجوی تحصیلات تکمیلی باید طرح تحقیقی را تنظیم کند. تصویب این طرح یکی از شرایط اجباری است.همچنین انتشار مقالات در مجلات با رتبه بالا با تالیف مشترک با استاد راهنما در مورد نتایج تحقیقات چیز کم اهمیتی نیست. چاپ حداقل دو مقاله در یک ژورنال Q2 یا یک مقاله در یک مجله Q1 ضروری است.

والنتین مورنوف تصریح کرد:

"در طول دوره تحصیلی، دانشجوی دکتری باید حداقل شش واحد درسی مختلف را در این رشته بگذراند. تنها پس از کسب نمرات مناسب، دانشجو می تواند به دفاع برود. در عین حال، اگر دانشجو تحقیقات خود را تحت حمایت یک شرکت صنعتی انجام دهد، او باید هم در دانشگاه و هم در شورای علمی و فنی شرکت از پروژه خود دفاع کند. شرکتی که حق رسمی نتایج تحقیقات را دریافت می کند.

به عنوان مثال : حسین موسوی دانشجوی دکتری گروه توسعه میادین نفتی دانشکده نفت و شیمی دانشگاه شیراز به موازات انجام پایان نامه،در پروژه علمی دکتر مهدی اسکروچی شرکت می کند. کارفرما شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب ایران است. این پروژه برای چندین سال طراحی شده است. یک دانشجوی دکتری حدود صد دلار در ماه برای کار خود بر روی پروژه صنعتی دریافت می کند.

پس از دفاع، دانشمند جوان می تواند در محیط علمی و آموزشی به کار خود ادامه دهد یا در یک شرکت شغلی پیدا کند. لازم به ذکر است دانشمند تازه کار موظف است به مدت سه سال در ایران کار کند و یا مبلغی را که برای تحصیل خود در دانشگاه دولتی صرف شده است به دولت برگرداند.

نمونه اشتغال جوانان می تواند تجربه گروه فراسان باشد. این یک هلدینگ از بیست کارخانه است که لوله های مختلف برای خطوط لوله، تجهیزات مبتنی بر فایبرگلاس و ترکیبات لاستیکی تولید می کند.

حدود 50 دانشجوی سابق دانشگاه شیراز در شرکت های این گروه مشغول به کار هستند. این فارغ التحصیلان پس از اتمام دوره کارآموزی و کار با موفقیت در پروژه هایی که شرکت به دانشگاه واگذار کرده بود، به عنوان مهندس به اینجا آمدند. حقوق پایه 600 دلار است، اما چشم انداز رشد واضح است. در عرض چند سال، یک مهندس کارآفرین می تواند رئیس شرکت شود. مثلاً این خانم اینجا رییس است. بدون هیچ مسئله تبعیض جنسیتی در ایران. حقوق او حدود سه هزار دلار است. و یک نکته مهم دیگر - تجهیزات چینی یا اروپایی زیادی در این شرکت وجود دارد، اما غالب نیست. حدود 50 درصد از ماشین آلات و همچنین ابزارهای تحقیقاتی "ساخت ایران" است. این نتیجه برنامه‌های جایگزین واردات است که واقعاً کار می‌کند.

جمهوری اسلامی ایران دارای شبکه آزمایشگاهی فناوری های راهبردی است که بنا به دستور معاون علمی و فناوری ریاست جمهوری کار خود را از سال 1392 آغاز کرد. دانشگاه شیراز شامل آزمایشگاه های متعددی مانند آزمایشگاه آب و محیط زیست، آزمایشگاه دانشکده شیمی، مهندسی نفت و گاز، آزمایشگاه سنتز و محیط زیست دانشکده شیمی، آزمایشگاه فیزیک و حفاظت خاک دانشکده کشاورزی میباشد و همچنین آزمایشگاه مرکزی که با هزینه دولت به تجهیزات انحصاری گران قیمت مجهز شده است.

این آزمایشگاه که ده ها میلیون دلار هزینه دارد، عملاً هزینه های جاری خود را از طریق سفارشات شخص ثالث برای تحقیق در میاورد. در عین حال، اساتید، دانشیاران و دانشجویان تحصیلات تکمیلی که به عنوان بخشی از گروه های تحقیقاتی هستند تنها 20 درصد از قیمت استاندارد را پرداخت می کنند.

یک مرکز نوآوری مرتبط با سازماندهی شرکت های کوچک و بزرگ در هر زمینه ای از فعالیت بر پایه دانشگاه شیراز سازماندهی شده است تا به ارتقای استارت آپ های بالقوه کمک کند. دانشجویان به همراه سرپرست خود در اینجا کار می کنند. اولین گام پر کردن پرسشنامه در وب سایت است که پس از آن ایده پیشنهادی از نظر رقابت و نیاز کشور مورد بررسی اولیه قرار می گیرد و توصیه هایی برای بهبود پروژه ارائه می شود. در صورت موفقیت آمیز بودن ارزیابی، بودجه دولتی و دانشگاهی به آن اختصاص می یابد.

در حال حاضر حدود 30 گروه در مرکز نوآوری دانشگاه شیراز مشغول به کار هستند. از هر ده پروژه، سه پروژه تبدیل به شرکت و یک پروژه موفق بلندمدت می شود. اگر پروژه های موفق به عنوان شرکت به فعالیت خود ادامه دهند، دانشگاه 3 درصد از درآمد آنها را دریافت می کند.

مرکز نوآوری هاب دانشگاه شیراز که به منظور تقویت و غنی سازی کارآفرینی و نوآوری در جنوب کشور ایجاد شده است نیز در اینجا فعال است. این مرکز پیوندی بین دانشگاه و صنعت در جنوب کشور ایجاد می کند. شرکت های صنعتی در ایران برای سرعت بخشیدن به توسعه استارتاپ ها، کسب و کارها در زمینه های دیجیتال، آموزش الکترونیکی، رسانه های دیجیتال، شهر هوشمند و غیره نه تنها در تحقیقات دانشگاهی خاص، بلکه در استارتاپ ها سرمایه گذاری می کنند.

علم فرزند مورد علاقه جمهوری اسلامی ایران است. علیرغم تحریم‌ها، نگاه ها به جوانان ایرانی به حدی جدی است که کانادا و استرالیا ویزای کار را برای دانشمندان ایرانی باز می‌کنند و جوانانی را که در زمینه هوش مصنوعی مشغول به تحقیق هستند بیرون می‌کشند. خود دولت و شرکت‌های خصوصی برای توسعه دریغ نمی‌کنند و متوجه می‌شوند که در رقابت جهانی با وزنه‌هایی روی پای خود در قالب تحریم، تنها یک شانس برای پیروزی و بقا وجود دارد - توسعه فناوری. و این به نوبه خود علاقه زیادی به همکاری با روسیه ایجاد می کند. کشوری که برای هر رقیبی در تحقیقات نفت و گاز و معدن که برای ایران اساسی است، پیش قدم خواهد شد.

هیئت نمایندگی دانشگاه معدن سن پترزبورگ امپراطور کاترین کبیر تعدادی پیشنهاد کاملاً ملموس برای همکاری از وزارتخانه ها، شرکت های مواد خام کشور و خود دانشگاه به عنوان یک شریک دریافت کرد. اما این موضوع یک مقاله جداگانه است.