هیئت مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC) به سرپرستی رئیس آن، پروفسور محمدمهدی علویانمهر، با هدف گسترش همکاریها از طریق ارائه بستهای از پیشنهادها، طی سفری کاری از دانشگاه معدن سنپترزبورگ بازدید کرد. این همکاری از امضای یادداشت تفاهم میان دو طرف در ژوئیه سال گذشته آغاز شده است.
مؤسسه ISC در سال ۲۰۰۸ میلادی توسط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری جمهوری اسلامی ایران و با تأیید سازمان اسلامی آموزش، علوم و فرهنگ (آیسسکو) تأسیس شد. این مؤسسه پایگاه دادهای از ادبیات علمی داوریشده ۵۶ کشور جهان اسلام را مدیریت میکند. عملکرد ISC مشابه پایگاههای علمسنجی بینالمللی نظیر Scopus و Web of Science است، اما برخلاف آنها، ISC بر حفظ هویت ملی تأکید دارد و این امر امکان ارائه و انتشار پژوهشهای دانشمندان کشورهای غیرانگلیسیزبان را در سطح بینالمللی فراهم میسازد.
در سال گذشته، پژوهشگران دانشگاه معدن سنپترزبورگ در چندین مجله علمی برجسته ایران ۸۳ مقاله علمی منتشر کردهاند. این دانشگاه کهنترین مؤسسه فنی روسیه بهشمار میرود و همراه با ISC، بهعنوان «دروازهای» برای برقراری ارتباطات علمی میان جامعه دانشگاهی کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی با همتایان خود در روسیه و سایر کشورهای گروه بریکس عمل میکند.
«در روسیه بیش از هشت هزار نشریه علمی وجود دارد و مؤسسه ما آماده است تا بهصورت فعال در گسترش نمایهسازی آنها مشارکت کند. ایران، همچون روسیه، با سیاستهای تبعیضآمیز غرب، از جمله در حوزه علم و پژوهش، مواجه شده است. بهویژه میتوان به تعلیق تخصیص شناسههای منحصربهفرد علمی (DOI) به مقالات پژوهشی اشاره کرد. این شرایط ما را بر آن داشت تا نظام مستقل و حاکمیتی ارتباطات علمی خود را ایجاد کنیم. در نتیجه، شناسه اختصاصی خودمان با عنوان DOR شکل گرفت و هماکنون سامانههای جستوجوی مقالات علمی مشابه Google Scholar نیز با موفقیت در حال اجرا هستند. همچنین ما در زمینه رتبهبندی دانشگاهها فعالیت داریم و در این زمینه با تدوینکنندگان رتبهبندی دانشگاههای جهان (ARWU) یا همان رتبهبندی شانگهای همکاری میکنیم.
آشنایی حضوری با دانشگاه معدن سنپترزبورگ برداشت ما را از این دانشگاه بهعنوان نهادی آموزشی در بالاترین سطح علمی و دارای راهبردی روشن در خدمت به اقتصاد کشور، بیش از پیش تقویت کرد. مؤسسه ISC نیز در فعالیتهای خود از همان اصول و ارزشها پیروی میکند.»
— پروفسور محمدمهدی علویانمهر
رئیس دانشگاه معدن سنپترزبورگ، پروفسور ولادیمیر لیتویننکو، از ایده گسترش همکاریهای علمی و تدوین برنامه عملی مشخص در این زمینه حمایت کرد. وی همچنین برای هیئت ایرانی درباره نظام موجود در دانشگاه برای توسعه ظرفیتهای پژوهشی توضیح داد:
«همانگونه که کودک در محیط توسط مادر مهارت سخن گفتن صحیح را میآموزد، پژوهشگر جوان نیز باید در محیطی علمی فرهنگ تحقیق و انتشار را فراگیرد و به فلسفه علم آگاه شود. در چارچوب پروژه آزمایشی ریاستجمهوری، دانشگاه معدن سنپترزبورگ ماژول درسی با عنوان “مبانی شکلگیری دانش علمی” را در برنامه آموزشی خود گنجانده است. باور دارم که روششناسی ما میتواند برای پرورش استعدادهای پژوهشی در ایران و سایر کشورهای جهان اسلام سودمند باشد.»
اثربخشی مدل آموزشی دانشگاه معدن سنپترزبورگ بر پایه شاخصهای علمسنجی تأیید شده است. در سال ۲۰۲۴، بیش از ۹۰ درصد اعضای هیئت علمی این دانشگاه دستکم یک مقاله در نشریات علمی با کوارتال اول و دوم منتشر کردهاند. شاخص هرش (H-index) که میزان تولیدات علمی و ارجاعات را نشان میدهد، بهطور میانگین بین ۱۲ تا ۱۸ است و دانشگاه تلاش دارد این شاخص حتی برای پژوهشگران جوان نیز کمتر از ۹ نباشد.
در جریان بازدید دو روزه، رئیس ISC، پروفسور محمدمهدی علویانمهر، و معاون بینالملل و دیپلماسی علمی، دکتر محمدرضا فلاحتی، از مراکز آموزشی دانشگاه دیدن کردند، از موزه معدن بازدید بهعمل آوردند و در پایگاه آموزشی ـ پژوهشی «سابلینو» حضور یافتند.
«رابطهای که میان انتقال دانش نظری به دانشجویان و تثبیت آن در عرصه عمل در اینجا برقرار شده، واقعاً تحسینبرانگیز است، بهویژه پس از بازدید از مجموعه آموزشی ـ پژوهشی "سابلینو". همچنین باید به همکاری نزدیک دانشگاه معدن با شرکتهای بزرگ صنعتی و مشارکت فعال آنها در فرایند آموزشی اشاره کنم. دانشگاه و شرکای صنعتی آن همچون یک تیم واحد فعالیت میکنند. اعضای هیئت علمی و دانشجویان، منظم، هدفمند و دارای آرمانهای مشترک هستند. پسرم اکنون در سال پایانی دبیرستان تحصیل میکند و من در میان گزینههای اصلی برای ادامه تحصیل، حتماً دانشگاه معدن سنپترزبورگ را به او توصیه خواهم کرد.»
— پروفسور محمدمهدی علویانمهر در گفتوگوی کوتاه با «فورپست».
در پروتکل نهایی نشست کاری، برنامه همکاری مشترک دانشگاه معدن سنپترزبورگ و مؤسسه ISC برای سال تحصیلی ۲۰۲۵–۲۰۲۶ گنجانده شده است. این برنامه ایجاد «مرکز منطقه ای روسیه–ایران در مطالعات علمسنجی» را در دانشگاه معدن پیشبینی میکند؛ مرکزی که مأموریت آن از جمله شامل تشکیل شبکهای تأییدشده از خبرگان در حوزههای راهبردی و صنایع حیاتی خواهد بود.
بر اساس این برنامه، نظارت و گسترش پایگاه داده نشریات علمی باکیفیت، تهیه و انتشار گزارشهای سالانه علمسنجی در زمینههای کلیدی دستور کار علمی، و همچنین همکاری در توسعه نظام بینالمللی مشترک رتبهبندی دانشگاههای علمی و فنی در دستور کار قرار دارد.
گسترش ارتباطات علمی مستلزم تدوین برنامههای آموزشی مشترک، طراحی دورههای درسی و برگزاری کارگاهها و سمینارهای تخصصی است. همکاریهای مشترک در زمینه توسعه زیرساختهای انتشار دانش علمی نیز شامل اقداماتی از جمله ترویج و گسترش استفاده از شناسههای DOR است که توسط مؤسسه ISC ایجاد شدهاند.
پروفسور محمدمهدی علویانمهر تأکید کرد که اهمیت بخش منابع معدنی در ایران، همچون روسیه، بسیار بالاست و در نتیجه، پژوهشها و مقالات علمی در این حوزه از توجه ویژهای برخوردارند. وی افزود که مؤسسه ISC همکاری نزدیکی با وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران دارد و به همین دلیل، دستور کار علمی این مؤسسه ارتباط مستقیم با تصمیمگیریهای مرتبط با نظام تنظیمگری دولتی در مهمترین بخش اقتصادی کشور دارد.
پس از بازگشت به ایران، هیئترئیسه ISC در نشستی با دولت جمهوری اسلامی ایران و در حضور رئیسجمهور شرکت خواهد کرد و در آنجا گزارشی از نتایج دیدار در سنپترزبورگ و چشمانداز همکاریهای آینده ارائه خواهد داد.