ایران و روسیه در مسیر گسترش همکاریهای علمی و دانشگاهی؛ دیدار مقام وزارت علوم ایران از دانشگاه معدن سنپترزبورگ
روز جمعه، ۲۸ اوت، دکتر عباس قنبری باغستان، معاون بورس و امور دانشجویان خارج سازمان امور دانشجویان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری جمهوری اسلامی ایران، در قالب یک سفر کاری از دانشگاه معدن سنپترزبورگ امپراتریس کاترین دوم بازدید کرد. این دانشگاه تنها مرکز آموزش عالی بود که در جریان سفر کنونی این مقام ایرانی به روسیه، در برنامه رسمی دیدارهای کاری وی قرار گرفت.
در این دیدار، طرفین درباره توسعه برنامههای تبادل دانشجویان و دانشجویان تحصیلات تکمیلی، همکاریهای علمی و پژوهشی، فعالیتهای مشترک در حوزه انتشار مقالات و دستاوردهای علمی و همچنین برگزاری مشترک کنفرانسها و مجامع علمی گفتوگو و تبادل نظر کردند.
دانشگاه معدن سنپترزبورگ در حال حاضر از روابط و همکاریهای علمی نزدیکی با شماری از مراکز علمی و دانشگاهی ایران، از جمله دانشگاه جامع امام حسین (ع)، مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC) و دانشگاه شیراز برخوردار است.
دانشگاه شیراز و دانشگاه معدن سنپترزبورگ همچنین پروژه علمی مشترک «امید – هوش پویا» را اجرا میکنند. در چارچوب این پروژه، ۱۳ گروه علمی و پژوهشی در حوزههای مختلف مرتبط با مجموعه صنایع و منابع معدنی تشکیل شده است و پژوهشگران دو طرف به انتشار مقالات مشترک در نشریات علمی معتبر و دارای رتبه بالا میپردازند.
با توجه به سطح همکاریهای شکلگرفته میان دانشگاه معدن سنپترزبورگ و مراکز علمی ایران، اکنون زمینه برای ورود به مرحلهای گستردهتر از تعاملات علمی و دانشگاهی با مشارکت نهاد سیاستگذار آموزش عالی ایران فراهم شده است.
در سال ۲۰۱۲، به ابتکار اتحادیه رؤسای دانشگاههای روسیه، «انجمن دانشگاههای روسیه و ایران» تأسیس شد. یکی از مهمترین محورهای فعالیت این انجمن، برگزاری نشستها و همایشهای مشترک رؤسای دانشگاههای دو کشور است. با این حال، به گفته دکتر عباس قنبری باغستان، سطح کنونی این ارتباطات کافی نیست و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری جمهوری اسلامی ایران علاقهمند به توسعه ارتباطات مستقیم با دانشگاههای روسیه است. در همین راستا، عباس قنبری باغستان برای نخستین بار به سنپترزبورگ سفر کرده است.
در حال حاضر، حدود ۹۰ هزار دانشجوی خارجی در دانشگاههای ایران مشغول به تحصیل هستند که از این میان، تنها ۱۷ نفر شهروند روسیه هستند. این در حالی است که طرف ایرانی آمادگی دارد برای دانشجویان روس متقاضی تحصیل در ایران، بورسیه تحصیلی کامل در نظر بگیرد؛ سازوکاری مشابه نظام سهمیههای دولتی روسیه که امکان تحصیل دانشجویان خارجی با تأمین هزینهها از بودجه دولتی را فراهم میکند.
مقام ایرانی در این دیدار بر علاقهمندی ایران به افزایش حضور دانشجویان روس در دانشگاههای کشور تأکید کرد. وی همچنین بهطور مفصل به راهکارهای تقویت جریان متقابل دانشجویان، یعنی افزایش حضور دانشجویان ایرانی در دانشگاههای روسیه پرداخت.
دکتر قنبری باغستان در این خصوص گفت:
«دانشجویان ما در وهله نخست به دانشگاههای برتر روسیه، از جمله دانشگاه معدن سنپترزبورگ، علاقهمند هستند. در انتخاب دانشگاهها، رتبهبندیهای بینالمللی QS و THE را مدنظر قرار میدهیم. علاوه بر این، بنا به درخواست وزارت علوم، مؤسسه ISC در حال تدوین رتبهبندی مستقل خود از دانشگاههای فدراسیون روسیه است. بر مبنای نتایج این رتبهبندی، دانشگاههایی را انتخاب خواهیم کرد که به متقاضیان ایرانی تحصیل در روسیه توصیه میشوند. در ارزیابی و رتبهبندی دانشگاهها، علاوه بر دستاوردها و کیفیت آموزشی، امکانات و شرایط مناسب زندگی دانشجویان نیز مورد توجه قرار خواهد گرفت. از طرف ما تمایل بسیار زیادی برای توسعه این همکاری وجود دارد، اما مانع زبانی همچنان یکی از چالشهای جدی در این مسیر است.»
به گفته دکتر عباس قنبری باغستان، دانشگاههای ایران هر سال دانشجویان دکتری سال آخر خود را برای گذراندن دورههای پژوهشی و علمی ۶ تا ۹ ماهه به خارج از کشور اعزام میکنند. در سال جاری، ۴۰۰ دانشجوی دکتری در قالب این برنامه به خارج از کشور اعزام شدهاند که از این میان، تنها یک نفر روسیه را بهعنوان مقصد خود انتخاب کرده است.
دانشجویان دکتری در انتخاب مقصد، پیش از هر چیز به دنبال فرصتی برای فعالیت پژوهشی در آزمایشگاههای علمی پیشرفته و مجهز هستند. عباس قنبری باغستان در این زمینه تأکید کرد که دانشگاه معدن سنپترزبورگ بدون تردید از ظرفیتها و امکانات قابل توجهی برخوردار است که میتواند پاسخگوی این نیاز پژوهشگران ایرانی باشد.
وی همچنین از فضاها و کلاسهای آموزشی، خوابگاههای دانشجویی و مجموعههای ورزشی دانشگاه که در جریان این سفر از آنها بازدید کرده بود، ارزیابی بسیار مثبتی ارائه کرد. دکتر قنبری باغستان همچنین بهطور ویژه از «محیط ممتاز همکاری و مشارکت دانشگاهی» این دانشگاه با شرکتهای پیشرو در حوزه صنایع معدنی و منابع زیرزمینی تقدیر کرد.
رئیس دانشگاه معدن سنپترزبورگ، پروفسور ولادیمیر لیتویننکو، با تأکید بر ضرورت توسعه همکاریهای متقابل میان روسیه و ایران در حوزه تربیت و آموزش مهندسان متخصص، اظهار داشت:
«با توجه به شباهتهای موجود در بستر تاریخی و همچنین چالشها و اهداف کنونی و راهبردی، پیوندهای بسیاری میان ما وجود دارد. هر دو کشور در شرایط تقابل مستقیم با غرب، چه در عرصه سیاسی و اقتصادی و چه در قالب تحریمهای بیسابقه، قرار دارند. برخورداری از ذخایر غنی زیرزمینی و نیز اولویتدادن به توسعه شتابان علمی و فناوری از طریق بهرهبرداری مؤثر از ظرفیت عظیم منابع طبیعی، از دیگر وجوه مشترک دو کشور است.
مسیر توسعه کمّی و متکی بر گسترش صرف ظرفیتها دیگر پاسخگوی نیازهای امروز نیست و بخش معدن و منابع زیرزمینی، چه در روسیه و چه در ایران، به یک جهش فناورانه نیاز دارد. تحقق چنین جهشی تنها زمانی امکانپذیر خواهد بود که این بخش از اقتصاد از تعداد کافی متخصصان حرفهای در بالاترین سطح برخوردار باشد.
دقیقاً به همین دلیل، ما در دانشگاه معدن، الگوی آموزشی ویژهای را برای تربیت متخصصان مورد نیاز جامعه مهندسان معدن کشور ایجاد کردهایم. با خرسندی آمادهایم تجربیات و دستاوردهای خود را به اشتراک بگذاریم و در عین حال، آشنایی و بهرهگیری از تجربه آموزشی ایران نیز برای ما حائز اهمیت است.»
در این دیدار، طرفین درباره حمایت وزارت علوم، تحقیقات و فناوری جمهوری اسلامی ایران از گسترش ارتباطات مستقیم میان دانشگاههای دو کشور به توافق رسیدند. عباس قنبری باغستان در این زمینه خاطرنشان کرد که دستکم دو تا سه دانشگاه دیگر در ایران را میتوان شناسایی کرد که از نظر حوزههای تخصصی و علمی، تناسب روشنی با ظرفیتها و زمینههای فعالیت دانشگاه معدن سنپترزبورگ دارند.
طرف ایرانی همچنین علاقهمندی خود را برای مشارکت در پروژهها و برنامههای دانشگاه معدن در سطوح دانشجویی و تحصیلات تکمیلی اعلام کرد. از جمله زمینههای مورد توجه، دکتر قنبری باغستان به برنامههای مدارس تابستانی، گسترش تعداد گروهها و تیمهای پژوهشی مشترک و همچنین دوره حضوری پس از تحصیل با عنوان «مدیریت تأسیسات و مجموعههای بهرهبرداری از منابع زیرزمینی» اشاره کرد؛ دورهای که از نظر ساختار و اهداف آموزشی، مشابه برنامههای MBA (کارشناسی ارشد مدیریت کسبوکار) است.
وی تأکید کرد که این دوره میتواند بهویژه برای دانشجویان سال آخر دوره دکتری ارزشمند باشد؛ خصوصاً در صورتی که امکان تلفیق شرکت در این دوره با فعالیت پژوهشی در آزمایشگاههای علمی دانشگاه برای آنان فراهم شود.
در ایران، به تربیت و آمادهسازی دانشجویان دوره دکتری توجه ویژهای میشود. بر اساس سازوکار موجود، اعزام دانشجویان دکتری به دورههای پژوهشی و علمی خارج از کشور با انعقاد قراردادی همراه است که بر مبنای آن، فرد متعهد میشود پس از پایان دوره به ایران بازگردد و حداقل به مدت دو سال در دانشگاهها یا مجموعههای صنعتی و اقتصادی کشور فعالیت کند.
